Răng sữa mất sớm: vì sao cần giữ khoảng cho răng vĩnh viễn

"Đằng nào cũng là răng sữa, rồi sẽ thay thôi" là suy nghĩ rất phổ biến. Điều đó đúng với răng sữa rụng tự nhiên khi răng vĩnh viễn bên dưới đã sẵn sàng. Nhưng khi một chiếc răng sữa, nhất là răng hàm sữa, mất sớm hơn nhiều so với lịch, khoảng trống nó để lại có thể bị các răng xung quanh lấn vào. Bài này giải thích vì sao điều đó quan trọng và hàm giữ khoảng giúp gì.

Tóm lại: • Răng sữa giữ chỗ cho răng vĩnh viễn; mất răng hàm sữa quá sớm có thể khiến răng xung quanh lấn vào khoảng trống. • Sâu răng nặng là nguyên nhân hay gặp, nên phòng sâu răng sữa cũng là phòng mất khoảng. • Hàm giữ khoảng là khí cụ nhỏ giữ chỗ cho đến khi răng vĩnh viễn mọc; không phải lúc nào cũng cần. • Bác sĩ quyết định sau khi khám và xem phim mầm răng vĩnh viễn của bé.

Răng sữa không chỉ để nhai

Ngoài việc giúp trẻ ăn nhai và phát âm, răng sữa còn giữ chỗ cho răng vĩnh viễn mọc sau này. Mỗi răng vĩnh viễn phát triển ngay bên dưới chiếc răng sữa tương ứng và dùng chính khoảng đó làm đường mọc lên.

Răng cửa sữa thường thay sớm, từ khoảng 6–7 tuổi. Còn răng nanh sữa và răng hàm sữa ở phía sau thường ở lại lâu hơn, nhiều trẻ đến khoảng 10–12 tuổi. Nếu một răng hàm sữa mất khi bé mới 5–6 tuổi, khoảng trống đó phải chờ nhiều năm mới có răng vĩnh viễn mọc vào.

Chuyện gì xảy ra khi răng sữa mất sớm?

Răng trong cung hàm luôn có xu hướng dịch chuyển về phía khoảng trống. Khi một răng hàm sữa mất sớm:

• Răng hàm lớn vĩnh viễn phía sau có thể nghiêng và trôi ra trước.
• Răng bên cạnh có thể nghiêng vào khoảng trống.
• Răng ở hàm đối diện có thể trồi dần về phía chỗ trống.

Kết quả là khoảng dành cho răng vĩnh viễn bị thu hẹp. Khi đến lúc mọc, răng vĩnh viễn có thể mọc lệch, mọc chen chúc, hoặc bị kẹt lại trong xương. Không phải lần mất răng sớm nào cũng dẫn đến tình trạng này; mức độ phụ thuộc vào răng nào bị mất, bé bao nhiêu tuổi và răng vĩnh viễn bên dưới đã phát triển đến đâu.

Nguyên nhân khiến trẻ mất răng sữa sớm

• Sâu răng nặng đến mức không giữ lại được, phải nhổ. Đây là nguyên nhân hay gặp nhất.
• Té ngã, va đập làm răng rơi ra hoặc gãy sâu.
• Một số tình trạng bẩm sinh khiến răng sữa không có hoặc rụng sớm.

Vì sâu răng là nguyên nhân chính, phòng sâu răng sữa cũng là cách quan trọng để phòng mất khoảng. Với trẻ nhỏ ngại chải răng, trò chơi "Đánh răng cùng Asa" trong Zalo Mini App của Nha khoa Asahii đếm đủ hai phút và tặng sao sau mỗi lần chải. Xem bài Sâu răng sữa ở trẻ: phòng ngừa và khi nào đưa trẻ đi khám.

Hàm giữ khoảng là gì?

Hàm giữ khoảng là một khí cụ nhỏ giúp giữ nguyên khoảng trống cho đến khi răng vĩnh viễn mọc lên. Bác sĩ chỉ định sau khi khám và chụp phim để xem răng vĩnh viễn bên dưới đang ở giai đoạn nào.

Các loại thường dùng

• Hàm giữ khoảng cố định: thường là một khâu kim loại gắn trên răng bên cạnh, nối với một vòng dây đỡ sang phía bên kia khoảng trống. Bé không tự tháo ra được, nên không lo quên đeo.
• Hàm giữ khoảng dạng cung lưỡi: dùng khi mất răng ở cả hai bên hàm, với một dây cung chạy phía trong nối hai răng hàm.
• Hàm giữ khoảng tháo lắp: một tấm nhựa có thể kèm răng giả, tiện cho một số trường hợp mất răng phía trước vì lý do thẩm mỹ hay phát âm. Loại này cần bé hợp tác đeo đúng giờ.

Ở Asahii, hàm giữ khoảng (gồm cả dạng cung lưỡi) nằm trong nhóm khí cụ chỉnh nha tăng trưởng cho trẻ. Bác sĩ chỉ cho cha mẹ trên phim mầm răng vĩnh viễn đang ở đâu, rồi mới đề xuất có cần giữ khoảng hay không.

Không phải lúc nào cũng cần

Bác sĩ có thể quyết định không cần giữ khoảng khi:

• Răng vĩnh viễn bên dưới sắp mọc.
• Khoảng trống ở vùng răng cửa sữa, nơi ít bị lấn hơn.
• Phim cho thấy không có mầm răng vĩnh viễn, cần một kế hoạch khác.

Khi bé đeo hàm giữ khoảng

Vài ngày đầu bé có thể thấy vướng, lưỡi hay đưa vào khí cụ. Phần lớn trẻ quen nhanh. Cha mẹ nên lưu ý:

• Chải răng kỹ quanh khâu và vòng dây, có thể dùng bàn chải nhỏ, đầu mềm.
• Tránh kẹo dẻo, kẹo cao su, đồ dính hoặc rất cứng có thể làm bong khí cụ.
• Không để bé lấy ngón tay hay lưỡi đẩy vào vòng dây.
• Tái khám đúng hẹn để bác sĩ kiểm tra khí cụ và theo dõi răng vĩnh viễn. Lịch tái khám được nhắc qua Mini App, và phim của từng lần được lưu trong hồ sơ để so sánh răng vĩnh viễn mọc lên đến đâu.
• Báo phòng khám ngay khi khí cụ lỏng, cong, bong ra hay cấn đau. Giữ lại khí cụ nếu nó rơi ra.

Khi răng vĩnh viễn bắt đầu nhú lên, bác sĩ sẽ tháo hàm giữ khoảng. Việc tháo thường nhanh và nhẹ nhàng.

Lời khuyên của BS. Chu Thùy Trinh: Khi con mất răng sữa sớm, hãy đưa con đi khám trong vài tuần, đừng đợi răng mới mọc. Khoảng trống có thể hẹp lại nhanh hơn cha mẹ nghĩ.

Khi nào nên đưa con đi khám ngay

• Bé vừa té ngã làm răng rơi ra, gãy hoặc lung lay.
• Bé phải nhổ răng sữa sớm ở nơi khác và chưa được tư vấn về khoảng trống.
• Hàm giữ khoảng bị lỏng, gãy, hoặc làm loét nướu.
• Đã lâu mà răng vĩnh viễn vẫn chưa mọc ở chỗ răng sữa đã mất.

Việc có cần giữ khoảng hay không, và nên dùng loại nào, chỉ quyết định được sau khi bác sĩ khám và đọc phim của bé. Xem thêm về Nha khoa dự phòng, Chỉnh nha & Niềng răng, hoặc đặt lịch khám cho bé qua hotline 0928 888 121, Zalo hay Mini App.