Sâu răng sữa ở trẻ: phòng ngừa và khi nào đưa trẻ đi khám

"Răng sữa rồi cũng thay, sâu thì thôi" là suy nghĩ khiến nhiều trẻ phải nhổ răng sớm, đau, bỏ ăn và răng vĩnh viễn mọc lệch sau này. Răng sữa có lớp men mỏng hơn răng người lớn nên sâu nhanh, lan rộng nhanh và vào tuỷ nhanh. Nhưng sâu răng sữa phòng được, và phòng từ trước khi chiếc răng đầu tiên nhú lên.

Vì sao răng sữa quan trọng

• Ăn nhai và dinh dưỡng: trẻ đau răng ăn ít, bỏ bữa, ảnh hưởng phát triển.
• Giữ chỗ cho răng vĩnh viễn: mỗi răng sữa giữ khoảng cho răng vĩnh viễn bên dưới. Mất răng sữa sớm, răng bên cạnh nghiêng vào, răng vĩnh viễn thiếu chỗ và mọc lệch.
• Phát âm và phát triển xương hàm.
• Nhiễm trùng: răng sữa sâu đến tuỷ có thể áp xe, ảnh hưởng mầm răng vĩnh viễn bên dưới.
• Tâm lý: trải nghiệm đau răng và nhổ răng sớm khiến trẻ sợ nha sĩ lâu dài.

Răng sữa hàm có thể dùng đến khoảng mười đến mười hai tuổi, nghĩa là cần giữ nhiều năm.

Dấu hiệu sâu răng ở trẻ

• Đốm trắng đục ở cổ răng hoặc gần nướu (giai đoạn sớm, còn hồi phục được bằng fluor).
• Vết nâu, đen, lỗ trên răng, hay gặp ở răng cửa trên và răng hàm.
• Trẻ than ê khi ăn ngọt, lạnh; nhai một bên; cáu, bỏ bữa.
• Hôi miệng, nướu sưng, có mụn mủ cạnh răng.
• Răng cửa trên bị mòn, sứt nhanh ở trẻ bú bình đêm: sâu răng do bú bình.

Sâu răng ở trẻ thường chưa gây đau cho đến khi đã lớn, nên nhìn thấy lỗ là đã muộn.

Phòng ngừa tại nhà

• Trước khi có răng: lau nướu bằng gạc sạch ẩm sau bú.
• Từ chiếc răng đầu tiên: chải hai lần mỗi ngày với bàn chải trẻ em lông mềm và kem có fluor. Lượng kem: một vệt mỏng cỡ hạt gạo cho trẻ dưới ba tuổi, cỡ hạt đậu từ ba tuổi. Nồng độ fluor theo bác sĩ hướng dẫn.
• Người lớn chải cho trẻ đến khoảng bảy, tám tuổi, hoặc chải lại sau khi trẻ tự chải, vì trẻ chưa đủ khéo tay. Để bé chịu chải đủ hai phút, trò chơi "Đánh răng cùng Asa" trong Zalo Mini App của Nha khoa Asahii đếm giờ và tặng sao sau mỗi lần chải đúng.
• Không cho bú bình sữa, nước ngọt khi ngủ; nếu cần bình ban đêm chỉ nước lọc. Cai bình, chuyển sang ly khi trẻ khoảng một tuổi.
• Hạn chế đồ ngọt, bánh kẹo dính, nước ngọt, sữa có đường giữa các bữa. Số lần ăn ngọt quan trọng hơn lượng: ăn vặt liên tục nguy hiểm hơn ăn một lần rồi chải răng.
• Dùng chỉ nha khoa khi hai răng chạm nhau, nhất là răng hàm sữa.
• Không nếm, thổi thức ăn hay dùng chung muỗng với trẻ, để tránh truyền vi khuẩn sâu răng từ người lớn.
• Uống nước lọc sau khi ăn.

Lần khám đầu cho trẻ

Nên đưa trẻ đi khám khi chiếc răng đầu tiên mọc, muộn nhất khi trẻ tròn một tuổi, rồi định kỳ mỗi sáu tháng. Buổi khám đầu nhẹ nhàng: bác sĩ xem răng, nướu, hướng dẫn cha mẹ chải răng, chế độ ăn, có thể bôi fluor. Khám sớm giúp phát hiện đốm trắng để hồi phục bằng fluor thay vì trám, và giúp trẻ quen với phòng khám khi chưa đau.

Với răng hàm vĩnh viễn mọc khoảng sáu tuổi, bác sĩ có thể trám bít hố rãnh để phòng sâu. Khám định kỳ cũng là lúc bác sĩ theo dõi răng vĩnh viễn mọc và xương hàm phát triển; ở Asahii, BS. Chu Thùy Trinh phụ trách chỉnh nha tăng trưởng cho trẻ (khí cụ chức năng như Twin Block, nong hàm, hoặc Invisalign First) khi thấy cần can thiệp sớm, và giải thích cho cha mẹ các lựa chọn cùng chi phí trước khi làm.

Giúp trẻ không sợ nha sĩ

• Đi khám lần đầu khi chưa có vấn đề, để buổi đầu chỉ là "đếm răng".
• Nói về nha sĩ một cách bình thường. Khi trấn an, tránh nhắc đến "đau" hay "nhổ răng", vì trẻ sẽ chỉ nhớ hai từ đó.
• Cho trẻ xem sách, video về đi khám răng; chơi trò bác sĩ ở nhà.
• Để bác sĩ hướng dẫn, cha mẹ ở bên nhưng không hứa phần thưởng điều kiện hay tỏ ra lo lắng.
• Khen trẻ sau buổi khám dù trẻ chỉ ngồi lên ghế.
• Chọn giờ bé tỉnh táo, không đói. Asahii mở cửa cả bảy ngày trong tuần, 08:30–19:00, nên cha mẹ có thể đưa bé đi sáng cuối tuần thay vì vội vàng sau giờ học; lịch sáu tháng một lần được nhắc qua Mini App.

Khi nào đưa trẻ đi khám ngay

• Trẻ đau răng, bỏ ăn, quấy khóc về đêm.
• Sưng nướu, sưng má, có mụn mủ, sốt.
• Răng gãy, lung lay, rơi ra do té ngã.
• Thấy lỗ sâu hoặc răng đổi màu, dù trẻ chưa than đau.
• Răng vĩnh viễn mọc mà răng sữa chưa rụng.

Mức độ sâu và cách điều trị phù hợp với trẻ chỉ xác định được khi bác sĩ khám trực tiếp. Xem thêm về Nha khoa dự phòng tại Nha khoa Asahii hoặc đặt lịch khám cho bé qua hotline 0928 888 121, Zalo hay Mini App.