Trẻ thở miệng, ngủ ngáy: liên quan gì đến răng và hàm?

Nhiều cha mẹ để ý thấy con ngủ há miệng, ngáy khò khè, nhưng nghĩ đó chỉ là do con mệt hay cảm cúm. Nếu chỉ thỉnh thoảng, khi bé nghẹt mũi, thì thường không đáng lo. Nhưng khi thở miệng trở thành thói quen hằng ngày, kéo dài nhiều tháng, nó có thể ảnh hưởng đến cả giấc ngủ lẫn cách xương hàm và răng của bé phát triển. Bài này giải thích mối liên quan đó và cha mẹ nên làm gì.

Tóm lại: • Thở miệng thỉnh thoảng khi nghẹt mũi thường không đáng lo; thở miệng hằng ngày kéo dài nhiều tháng có thể ảnh hưởng đến giấc ngủ và sự phát triển của hàm răng. • Nguyên nhân thường nằm ở mũi họng (dị ứng, VA, amidan), nên bé cần được khám nhi khoa hoặc tai mũi họng trước. • Bác sĩ nha khoa giúp nhận ra dấu hiệu ở răng và cung hàm, và cân nhắc nong hàm khi cần, nhưng không thay thế việc điều trị nguyên nhân. • Ngáy to kèm những lúc ngừng thở là lý do đưa bé đi khám sớm.

Vì sao cách thở lại liên quan đến hàm răng?

Khi trẻ thở bằng mũi và ngậm miệng, lưỡi nằm áp lên vòm miệng. Vị trí này tạo một lực nhẹ, đều đặn từ bên trong, góp phần giúp cung hàm trên phát triển rộng.

Khi trẻ thở bằng miệng, miệng luôn hé mở, lưỡi hạ thấp xuống sàn miệng. Lực đỡ từ lưỡi mất đi, trong khi má vẫn ép từ hai bên. Nếu kéo dài trong giai đoạn tăng trưởng, điều này có thể góp phần làm:

• Cung hàm trên hẹp, vòm miệng cao.
• Răng chen chúc, cắn chéo răng sau.
• Răng cửa trên chìa ra, môi khó khép.
• Khuôn mặt có xu hướng dài hơn.

Thở miệng chỉ là một trong nhiều yếu tố có thể góp phần gây ra các sai lệch này, và không phải trẻ thở miệng nào cũng bị. Nhưng đây là một yếu tố bác sĩ chỉnh nha luôn hỏi đến khi khám trẻ.

Nguyên nhân thường gặp khiến trẻ thở miệng

• Viêm mũi dị ứng, nghẹt mũi kéo dài.
• VA (sùi vòm họng) hoặc amidan to.
• Lệch vách ngăn mũi.
• Thói quen còn lại sau một thời gian dài bị nghẹt mũi, dù mũi đã thông.

Phần lớn các nguyên nhân này thuộc chuyên khoa tai mũi họng hoặc nhi khoa, không phải nha khoa. Vì vậy, xác định và điều trị nguyên nhân gây tắc nghẽn đường thở là bước đầu tiên.

Dấu hiệu cha mẹ nên để ý

Ban đêm

• Ngủ há miệng, ngáy thường xuyên, không chỉ khi bị cảm.
• Có lúc như ngừng thở, rồi thở hắt ra hoặc giật mình.
• Ngủ trằn trọc, hay đổi tư thế, ra nhiều mồ hôi.
• Đái dầm trở lại ở trẻ đã lớn.

Ban ngày

• Miệng thường hé mở khi xem tivi, khi tập trung.
• Môi khô, nứt; hơi thở có mùi.
• Hay mệt, buồn ngủ, khó tập trung, hoặc ngược lại hiếu động, cáu gắt.

Ở răng và mặt

• Răng chen chúc dù bé còn nhỏ.
• Răng cửa trên chìa, môi trên ngắn, khó khép môi tự nhiên.
• Nướu vùng răng cửa trên hay đỏ, sưng.

Nếu thấy bé ngáy to kèm những lúc ngừng thở, cha mẹ nên đưa bé đi khám bác sĩ nhi khoa hoặc tai mũi họng sớm, vì đây có thể là dấu hiệu của rối loạn thở khi ngủ cần được đánh giá chuyên sâu.

Nha sĩ và bác sĩ chỉnh nha giúp được gì?

Nha sĩ không chẩn đoán hay điều trị các bệnh về đường thở. Nhưng trong buổi khám răng, bác sĩ có thể:

• Nhận ra dấu hiệu liên quan đến thở miệng ở răng, cung hàm và mặt, rồi khuyên cha mẹ đưa bé đi khám chuyên khoa phù hợp.
• Đánh giá cung hàm: nếu cung hàm trên hẹp, có cắn chéo, ở trẻ còn tăng trưởng bác sĩ có thể cân nhắc nong hàm, một khí cụ thuộc nhóm chỉnh nha tăng trưởng mà Nha khoa Asahii áp dụng cho trẻ.
• Hỗ trợ bỏ thói quen như đẩy lưỡi, tập vị trí lưỡi và môi đúng khi nghỉ.
• Phối hợp theo dõi cùng bác sĩ tai mũi họng hoặc nhi khoa để chọn đúng thời điểm can thiệp. Ở Asahii, ảnh và phim cung hàm của bé được lưu trong hồ sơ, nên lần khám sau bác sĩ so được cung hàm thay đổi ra sao, và cha mẹ có thể mang theo khi đi khám chuyên khoa khác.

Cần nói rõ: nong hàm hay chỉnh nha không thay thế cho việc điều trị nguyên nhân ở mũi họng, và không phải trường hợp ngáy hay thở miệng nào cũng cần điều trị chỉnh nha. Quyết định luôn dựa trên khám trực tiếp, phim và ý kiến của các chuyên khoa liên quan.

Lời khuyên của BS. Chu Thùy Trinh: Nếu con hay thở miệng hoặc ngủ ngáy, hãy cho con khám tai mũi họng trước. Khi đường thở đã được bác sĩ chuyên khoa kiểm tra, việc theo dõi răng và hàm mới đủ ý nghĩa.

Cha mẹ có thể làm gì ở nhà?

• Ghi lại vài đêm: bé có ngáy không, có lúc ngừng thở không. Một đoạn video ngắn khi bé ngủ giúp bác sĩ hiểu rõ hơn.
• Giữ phòng ngủ sạch, ít bụi, hạn chế các yếu tố gây dị ứng.
• Nhắc nhẹ bé khép môi khi thấy bé há miệng ban ngày, không la mắng.
• Không tự dùng băng dán miệng hay dụng cụ mua trên mạng cho trẻ khi chưa hỏi bác sĩ.
• Chọn giờ khám bé tỉnh táo. Asahii mở cửa cả bảy ngày trong tuần, 08:30–19:00, nên có thể đưa bé đi vào cuối tuần.

Khi nào nên đưa con đi khám ngay

• Bé ngáy to và có những lúc ngừng thở khi ngủ.
• Bé khó thở, thở rít, hoặc nghẹt mũi kéo dài không đỡ.
• Ban ngày bé mệt mỏi, buồn ngủ bất thường, sa sút việc học.

Mỗi trẻ thở miệng vì những lý do khác nhau, và chỉ khám trực tiếp mới biết hàm răng của bé có bị ảnh hưởng hay không. Nếu cha mẹ muốn kiểm tra răng và cung hàm của con, có thể đặt lịch khám qua hotline 0928 888 121, Zalo hay Mini App, hoặc xem thêm về dịch vụ chỉnh nha tại Nha khoa Asahii.