Sau khi tháo niềng: vì sao phải đeo hàm duy trì

Ngày tháo niềng là ngày vui, nhưng chưa phải ngày kết thúc. Răng vừa được dịch chuyển đến vị trí mới cần thời gian để xương và dây chằng quanh chân răng ổn định. Trong thời gian đó, nếu không có gì giữ, răng có xu hướng trôi dần về chỗ cũ. Hàm duy trì làm đúng việc đó: giữ răng ở vị trí bác sĩ đã sắp xếp cho đến khi mọi thứ ổn định.

Vì sao răng có xu hướng dịch chuyển lại

• Xương quanh chân răng chưa đặc chắc. Khi răng dịch chuyển, xương một bên tiêu đi và bên kia được tạo mới. Xương mới cần nhiều tháng để trưởng thành.
• Dây chằng và sợi nướu có "trí nhớ". Các sợi mô quanh răng bị kéo giãn trong lúc niềng và có xu hướng co về trạng thái cũ, nhất là ở răng xoay.
• Lực của môi, má, lưỡi và thói quen. Đẩy lưỡi, mút môi, thở miệng tiếp tục tác động lên răng sau khi tháo niềng.
• Thay đổi tự nhiên theo tuổi. Răng cửa dưới có xu hướng chen chúc dần theo năm tháng, kể cả ở người chưa từng niềng.

Vì những lý do này, bác sĩ coi giai đoạn duy trì là một phần của điều trị, không phải tuỳ chọn.

Các loại hàm duy trì

• Hàm duy trì trong suốt (khay nhựa): làm theo dấu răng sau tháo niềng, trong suốt, tháo lắp được. Kín đáo, dễ vệ sinh, nhưng có thể mòn hay nứt sau một thời gian và cần làm lại. Tại Nha khoa Asahii có cả khay trong suốt thông thường và khay Vivera của Invisalign.
• Hàm Hawley: nền nhựa ôm vòm miệng với cung dây kim loại ôm phía ngoài răng cửa. Bền, có thể điều chỉnh nhẹ, nhưng thấy dây khi cười và cần vài ngày để quen nói.
• Hàm duy trì cố định: một sợi dây mảnh dán vào mặt trong các răng cửa, thường ở hàm dưới. Không cần nhớ đeo, nhưng cần chỉ nha khoa chuyên dụng để làm sạch và cần kiểm tra định kỳ xem dây còn dính tốt không.

Nhiều người được kết hợp hai loại, ví dụ dây cố định ở hàm dưới và khay tháo lắp cho hàm trên. Bác sĩ chọn dựa trên kiểu sai lệch ban đầu, nguy cơ tái phát và thói quen của bạn.

Đeo bao lâu

Lịch đeo do bác sĩ quyết định theo từng ca, nhưng một mô hình thường gặp là:

• Giai đoạn đầu (thường vài tháng đến một năm đầu): đeo gần như cả ngày, chỉ tháo khi ăn và chải răng.
• Giai đoạn sau: chuyển dần sang đeo ban đêm.
• Về lâu dài: nhiều bác sĩ khuyên tiếp tục đeo ban đêm vài đêm mỗi tuần, càng lâu càng tốt, vì răng có thể dịch chuyển nhẹ suốt đời.

Bỏ đeo sớm là nguyên nhân phổ biến nhất khiến răng chen chúc trở lại sau niềng. Ở Asahii, lịch đeo và các mốc tái khám sau tháo niềng được BS. Chu Thùy Trinh ghi vào kế hoạch điều trị của bạn; hồ sơ đó lưu trong hệ thống phòng khám và xem lại được trên Zalo Mini App, nên quên thì mở ra xem thay vì đoán.

Vệ sinh hàm duy trì

• Khay tháo lắp: chải bằng bàn chải mềm với nước mát hoặc xà phòng dịu nhẹ mỗi ngày. Không dùng nước nóng, không ngâm trong nước súc miệng có cồn lâu. Có thể dùng viên vệ sinh hàm theo hướng dẫn.
• Hàm Hawley: chải như trên; không bẻ dây kim loại.
• Dây cố định: dùng chỉ nha khoa có đầu cứng hoặc bàn chải kẽ luồn dưới dây mỗi ngày; cạo vôi định kỳ vì vôi hay bám quanh dây.
• Luôn cất khay vào hộp khi tháo. Nhiều khay bị mất vì bọc trong khăn giấy ở quán ăn.
• Để xa chó mèo và nơi nóng (xe hơi dưới nắng).

Khi hàm duy trì hỏng hoặc mất

• Khay nứt, lỏng, không còn ôm sát: liên hệ phòng khám để làm lại sớm. Trong lúc chờ, nếu khay vẫn đeo vào được thì tiếp tục đeo.
• Mất khay: gọi ngay. Để trống vài tuần, răng có thể dịch chuyển đủ để khay mới làm theo dấu cũ không còn vừa.
• Dây cố định bong một đầu: không tự gỡ; đến phòng khám để dán lại hoặc thay.
• Đeo lại thấy chật, ê: răng đã hơi dịch chuyển. Đeo liên tục vài ngày thường vừa lại; nếu không đeo vào được, cần bác sĩ kiểm tra.

Khi nào cần đi khám ngay

• Khay hoặc dây cố định gãy, bong và gây vướng, đau.
• Răng lung lay, nướu sưng đau quanh dây cố định.
• Không đeo được hàm duy trì sau vài ngày cố gắng.
• Thấy răng cửa bắt đầu chen hoặc xoay trở lại.

Thời gian và loại hàm duy trì phù hợp chỉ xác định được khi bác sĩ khám trực tiếp. Các loại hàm duy trì tại phòng khám được giới thiệu ở trang Chỉnh nha & Niềng răng; bạn có thể đặt lịch kiểm tra qua hotline 0928 888 121 hoặc Zalo nếu hàm duy trì có vấn đề; phòng khám mở cửa cả bảy ngày trong tuần, 08:30–19:00, nên mất khay vào cuối tuần cũng không phải chờ.